Gürdal Özçakır

Yazarın Diğer Yazıları

FİKRET ARIT’IN HAYATI

Facebook
LinkedIn
X
WhatsApp
Telegram
Email

FİKRET ARIT’IN HAYATI, BASIN TARİHİNDEKİ YERİ VE EDEBÎ ÇALIŞMALARI HAKKINDA BİR İNCELEME

 20.yüzyıl Türk edebiyatı ve basın tarihi, geniş halk kitlelerini edebî metinlerle buluşturan en temel mecralardan biri olan tefrika romanlar etrafında şekillenmiştir. Gazete sayfalarının ayrılmaz bir parçası hâline gelen tefrikalar, yalnızca dönemin gazete tirajlarını artırmakla kalmamış; aynı zamanda okuma alışkanlığının toplumun alt ve orta katmanlarına yayılmasında tarihî bir rol üstlenmiştir.

Bu dönemin hem profesyonel gazetecilik kimliğiyle hem de son derece verimli kalem üretimiyle öne çıkan kilit figürlerinden biri Fikret Arıt’tır (1918–1987). Yalnızca popüler polisiye, macera ve aşk romanlarıyla değil; aynı zamanda çocuk edebiyatına kazandırdığı özgün yapıtlar, Türk havacılık tarihi üzerine yaptığı araştırmalar, tiyatro ve kültür sanat eleştirmenliğiyle de çok yönlü bir aydın profili çizmiştir.

Hayatı ve Gazetecilik Yılları

Fikret Arıt, 3 Ekim 1918 tarihinde Zonguldak’ın Karadeniz Ereğli ilçesinde dünyaya gelmiştir. Annesi Yaşar Hanım, babası ise kömür tüccarı İzzet Arıt’tır. Ailesi kültür ve sanat dünyasıyla yakın bağlara sahip olup dönemin ünlü sinema yönetmenlerinden Temel Karamahmut’un yeğeni, tanınmış yazar Aydın Arıt’ın ise amcasıdır. Baba tarafı Abhaz-Adige kökenlidir.

İlköğreniminin ardından dönemin nitelikli eğitim kurumlarından biri olan Robert Kolej’e giren Arıt, 1935 yılında bu kurumun orta kısmından mezun olmuştur. Yazın hayatına da ilk olarak Robert Kolej bünyesinde çıkarılan “İzlerimiz” dergisinde yayımladığı hikâyesiyle adım atmıştır. Basın dünyasına tam zamanlı geçiş yapmadan önce banka memurluğu, kömür ticareti, seyahat acentesi memurluğu ve film şirketlerinde çevirmenlik gibi çeşitli iş kollarında çalışarak geniş bir hayat tecrübesi edinmiştir.

1940’lı yıllardan itibaren basın dünyasının mutfağında aktif görev alan Arıt; Tan, Son Posta ve Cumhuriyet gazetelerinde muhabirlik, fıkra (köşe) yazarlığı ve yazı işleri birimlerinde çalışmıştır. Türk basınında ilk kez kültür sanat ve tiyatro eleştirileri yayımlayan isimlerden biri olarak dikkat çekmiştir.

1955 yılından itibaren Yeni İstanbul gazetesinde sürdürdüğü gazetecilik faaliyetlerine, 1956–1962 yılları arasında Anadolu Ajansı ve Hayat dergisinde devam etmiştir. Bu dönemde Hürriyet, Milliyet, Tercüman ve Yeni İstanbul gibi dönemin yüksek tirajlı yayınlarında günlük tefrika romanlar yayımlayarak popüler kültürün ve gazete okuma alışkanlığının en önemli taşıyıcılarından biri olmuştur.

Fikret Arıt, 1960’lı yıllardan itibaren tefrika romancılığının yanı sıra çocuk edebiyatına ve araştırma-inceleme kitaplarına yönelmiştir. Dönemin efsanevi çocuk dergisi Doğan Kardeş’te romanları ve öyküleri dizi hâlinde yayımlanmıştır. Ayrıca havacılık tarihi, İslam tarihi, dünya coğrafyası, popüler tıp ve biyografi alanlarında onlarca araştırma ve inceleme eserine imza atmıştır.

Arıt, edebî başarısını ödüllerle de taçlandırmıştır. TRT 1970 Sanat Ödülleri Yarışması’nda “Radyo ve Çocuk Oyunları” dalında iki ödül birden kazanmış; 1984 yılında ise “Özgürlüğe Doğru: 19 Mayıs’ın Belgesel Romanı” adlı eseriyle Sıtkı Dost Çocuk Edebiyatı Yarışması’nda ikincilik ödülüne layık görülmüştür.

Ömrünün büyük bir kısmını yazarlığa ve basın emekçiliğine adayan Fikret Arıt, 11 Kasım 1987 tarihinde İstanbul’da kalp yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetmiş ve Karacaahmet Mezarlığı’na defnedilmiştir.

 

Edebî Kişiliği ve Tematik Eğilimleri

Fikret Arıt’ın edebî üretimi zengin bir tür ve tema çeşitliliğine sahiptir. Yazarın eserleri genel hatlarıyla şu ana temalar etrafında şekillenmektedir:

Macera ve Polisiye Romanlar

Toplumsal ve Ahlaki Temalar

Çocuk Edebiyatı ve Gençlik Romanları

Popüler Araştırma ve İncelemeler

20.yüzyılın ortalarında, televizyonun henüz toplumsal yaşama girmediği dönemde gazeteler; yalnızca haber kaynağı değil, aynı zamanda ana eğlence ve kültür aracı konumundaydı. Tefrika romanlar ise gazete satışlarını doğrudan etkileyen en stratejik unsurdu. Arıt, tefrika tekniğinin gerektirdiği merak unsurunu bölüm sonlarında ustalıkla kullanarak okuyucuda günlük bir takip disiplini oluşturmuş, bağlı bulunduğu gazetelerin tirajlarına doğrudan katkı sağlamıştır.

Selim İleri’nin de vurguladığı üzere Fikret Arıt, eserlerinde yaşanmışlığın acısını ve gerçekçi aşkları başarıyla yansıtan bir yazardır. Eserlerinde kentleşmenin sancılarını, helal kazanç peşinde koşan insanları, toplumsal değer yargılarını ve halkın içinden karakterleri ele almıştır. Yalın, anlaşılır ve doğrudan anlatım dili; geniş halk kitlelerinin ve edebiyatla mesafeli kesimlerin okuma alışkanlığı kazanmasında önemli bir basamak olmuştur.

Sinema ile İlişkisi ve Yeşilçam Katkısı

Arıt’ın tefrika romanları ve anlatıları, dönemin Türk sineması (Yeşilçam) için son derece verimli bir dramatik kaynak teşkil etmiştir. 1946 yılında tefrika edilen “Güzel Yuana” adlı romanı, 1948 yılında Seyfi Havaeri tarafından Damga adıyla sinemaya uyarlanmıştır.

Ayrıca Arıt; Kahveci Güzeli (1968), Fakir Gencin Romanı (1965), Cennet Fedaileri (1965), Baş Belası (1963), Zehir Hafiye (1963) ve Dağlar Kralı (1963) gibi birçok Yeşilçam yapımının senaryo ve hikâye arka planına katkı sunmuş; Meçhul Kadın (1955) ve Kızımla Beraber Ağladık (1955) filmlerinde oyuncu olarak da yer almıştır.

Sonuç

Fikret Arıt, 20. yüzyıl Türk basın ve edebiyat tarihinin son derece üretken, çok yönlü ve emektar isimlerinden biridir. Habercilikten tiyatro eleştirmenliğine, tefrika romancılığından çocuk edebiyatına ve havacılık araştırmalarına kadar uzanan geniş bir yelpazede eser vermiştir. Gazete tirajlarını besleyen, okuma kültürünü geniş kitlelere yayan, edebiyat ile sinema arasında güçlü bir etkileşim kuran Arıt; Türk popüler kültürünün ve basın tarihinin unutulmaması gereken değerleri arasında yer almaktadır.

 

Kaynakça

 

Filmografi

Eser / Senaryo / Hikâye:

Damga (1948)

Kara Vadi (1955)

Günahkar Baba (1955)

Dağlar Kralı (1963)

Zehir Hafiye (1963)

Baş Belası (1963)

Cennet Fedaileri (1965)

Fakir Gencin Romanı (1965)

Kahveci Güzeli (1968)

Oyuncu:

Meçhul Kadın (1955)

Kızımla Beraber Ağladık (1955)

 

Fikret Arıt’ın Kitaplaşan Tüm Eserleri

Eser Adı Yayınevi / Şehir Yıl Tür
Mansilâ İnkılâp Kitabevi / İstanbul 1944 Roman
Güzel Yuana Türkiye Yayınevi / İstanbul 1946 Roman
Maziden Gelen Sesler Çağlayan Yayınevi / İstanbul 1953 Roman
Bu Hayatı Yaşamak Lazım: Göç Yolları Tıkadı Çağlayan Yayınevi / İstanbul 1955 Roman
Muhtar Varlık Yayınevi / İstanbul 1957 Roman
Kader Böyle İmiş Baha Matbaası / İstanbul 1958 Roman
Hep Bu Topraklar İçin Türkiye Yayınevi / İstanbul 1965 Roman
Türk Havacılık Hikâyeleri Baha Matbaası / İstanbul 1966 Hikâye
Garip Baha Matbaası / İstanbul 1966 Roman
Havalarda İlk Türk Kadınları Baha Matbaası / İstanbul 1967 İnceleme
İslamiyet’in Kurucusu Hz. Muhammed Yalçın Ofset / İstanbul 1970 Araştırma
İslamiyet Yalçın Ofset / İstanbul 1970 Araştırma
XX. Yüzyılın En Önemli Aracı: Uçak Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1971 Araştırma
Kısa Tarihine Sığmayan Büyük Bir Memleket Kanada Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1971 Araştırma
Bektaşi Fıkraları Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1971 Fıkra
Kanuni Sultan Süleyman Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1971 Araştırma
Kalp Hastalıkları Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1971 Araştırma
Bulaşıcı Hastalıklar Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Amerika’nın Yollarını Açan Adam Kristof Kolomb Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Malazgirt Zaferi ve Alp Arslan Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Lâleler Ülkesi Hollanda Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Çocuk Hastalıkları Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
İlkel Dinler Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Osmanlı Sarayında Harem Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Güneş Ülkesi İspanya Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Hristiyanlık Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Dünyanın Yedi Harikası Yalçın Ofset / İstanbul 1971 Araştırma
Çaldıran Zaferi ve Yavuz Sultan Selim Yalçın Ofset / İstanbul 1972 Araştırma
İslam’ın Aslanı Hz. Ali Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1972 Araştırma
Turist Cenneti İsviçre Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1972 Araştırma
Türk İslam Edebiyatının Şaheseri Mevlid Yalçın Ofset Yayınları / İstanbul 1972 Araştırma
Çocuğun Cinsel Eğitimi Yalçın Ofset / İstanbul 1972 Araştırma
Taçlı Fahişe Kleopatra Yalçın Ofset / İstanbul 1976 Biyografi
İslâmiyet Yalçın Ofset / İstanbul 1976 Araştırma
İstanbul’un Fethi Yalçın Ofset / İstanbul 1976 Araştırma
Küçük Fedailer Milliyet Yayınları / İstanbul 1978 Roman
Adlarını Göklere Yazdılar Koza Yayınları / İstanbul 1978 İnceleme
Tutsak Doğanlar Remzi Kitabevi / İstanbul 1980 Roman
Uçan Kleopatra Remzi Kitabevi / İstanbul 1981 Roman
Bir Güneş Doğuyor: Atatürk Kelebek Yayınevi / İstanbul 1981 Biyografi
Hayvanlar Çetesi Milliyet Yayınları / İstanbul 1983 Roman
Özgürlüğe Doğru: 19 Mayıs’ın Belgesel Romanı Kelebek Yayınevi / İstanbul 1984 Roman
Transfer Ahmet Kelebek Yayınları / İstanbul 1986 Roman
Türk ve Dünya Büyükleri Ansiklopedisi Yeni İstanbul / İstanbul 1998 Araştırma
İffet: Maziden Gelen Sesler Doğan Kitapçılık / İstanbul 2002 Roman

 

Çevirileri

Fransız Edebiyatından Çevirileri:

Alexandre Dumas – Monte Kristo Kontu (1962)

 

İngiliz Edebiyatından Çevirileri:

Edgar Wallace – Gümüş Anahtar (1953)

Herbert A. Philbrick – Üç Yüzlü Adam (1953)

John Van Druten – Annemi Hatırlıyorum (1955)

Elinor Glyn – Üç Hafta (1960)

Agatha Christie – Nereye? (1963)

Edith Nesbit – Demiryolu Çocukları (1970)

Enid Blyton – Harikalar Sirki (1971)

Frederick Forsyth – Odessa (1972)

James Barlow – Limanlar (1972)

Robert Crichton – Ocak (1972)

Len Deighton – Artist (1974)

Frederick Forsyth – Gizli Örgüt: Odessa (1982)

  1. F. Skinner, Margaret E. Vaughan – Yaşlılığın Tadını Çıkarın (1984)

Graham Greene – Bomba Partisi (1986)

Dale Carnegie – Dünün ve Bugünün Meşhurları (?) (Selçuk Çandarlı ile)

Uygulamayı Ana Ekrana Ekle

Haberlerimize daha hızlı erişmek ve yenilikleri kaçırmamak için lütfen uygulamayı indirin.

Bildirimleri Aktif Et Tamam Teşekkürler